VOEDINGSSTOFFEN

NATUURVOEDING EN GEZONDHEID (3)  

INLEIDING

In deel 1 is verteld hoe al het voedsel op aarde afkomstig is van planten. Uit licht (“vuur”, energie), lucht, water en aarde (mineralen) maken ze voedingsstoffen. Dieren leven van planten en van elkaar. 
Mest van dieren, dode dieren en dode planten worden 
omgezet in verse mineralen.
Bacteriën, schimmels (“paddestoelen”) en allerlei kleine beestjes doen dit. 
Zo is er een kringloop die aan het draaien wordt gehouden door zonlicht.
Bij de “biologische” (“ekologische”) productie van voedingsmiddelen wordt deze natuurlijke kringloop zo veel mogelijk in stand gehouden.  

In de deel 2 is beschreven hoe de productie van voedingsmiddelen vanaf de helft van de 19^e eeuw steeds verder geïndustrialiseerd werd. Dat een op de vraag afgestemde ambachtelijke productie plaats maakte voor massaproductie, winst-denken en reclame.
In de land- en tuinbouw en veeteelt leidde dat tot schaalvergroting, aantasting van het landschap, massaal gebruik van kunstmest en giftige verdelgingsmiddelen, dierkwellende omstandigheden,  boeren die onder druk staan, uitbuiting van de derde wereld en milieuvervuiling.
Ook werd verteld hoe de reformbeweging, de “biologisch-dynamische” (antroposofische) voedingsleer en de natuurvoedingsbeweging ontstonden als tegenbeweging.
Tenslotte werd duidelijk gemaakt dat natuurvoeding niet per definitie vegetarisch hoeft te zijn omdat dieren bij de natuurlijke kringloop horen.
Wel bleef de vraag nog open of vlees eten wel of niet gezond is.

GEZONDHEID (zie ook deel 7)

Je zou kunnen zeggen dat je gezond eet als je die voedingsmiddelen tot je neemt die het lichamelijk en geestelijke welzijn van jou èn jouw wereld helpen ondersteunen.

Biologisch geproduceerde voedingsmiddelen zijn dan gezond, omdat ze zonder vervuiling, uitbuiting en kwelling zijn voortgebracht.

Meestal zijn biologische voedingsmiddelen ook lekkerder en “volwaardiger” dan gangbare, omdat ze niet zijn gemanipuleerd en opgejaagd bij de groei. 
En het idee dat deze producten niet met opzet zijn behandeld met gifstoffen, is ook rustgevend.

Maar wat is gezonde voeding eigenlijk en wat kun je beter wèl en moet je liever niet eten?  

In onze westerse maatschappij wordt alles wetenschappelijk bekeken, dus ook de voeding.  

                                                      VOEDINGSSTOFFEN

Dan blijkt dat ons lichaam de volgende soorten voedingsstoffen nodig heeft:
KOOLHYDRATEN (meel, suikers, vezels), VETTEN (olie), EIWITTEN, VITAMINES, MINERALEN  en WATER. 
En wat blijkt: planten maken dat allemaal zelf of nemen het op uit de omgeving. 

De meeste koolhydraten, vetten en eiwitten stopt de plant 
in de zaden die in de bloemen ontstaan. 
Die zaden zitten in vruchten die zich vanuit de bloemen ontwikkelen. 
Want dat zijn de nakomelingen die goede kansen moeten hebben om te ontkiemen en 
uit te groeien tot nieuwe planten. 
Vandaar dat eetbare plantenzaden: peulvruchten (bonen, erwten, linzen), 
granen (tarwe, haver, gerst, rogge, rijst, maïs, gierst, quinoa, boekweit) 
en zaden (sesam, lijnzaad, zonnebloempitten, amandelen, hazelnoten, kastanjes, walnoten) 
zo “volwaardig” zijn: er zitten veel verschillende voedingsstoffen in voor de volgende generatie.

Brood wordt gemaakt van meel en dat zijn fijngemalen graanzaden. 
Bij volkorenbrood wordt alles gebruikt, bij witbrood alleen het uitgezeefde witte meel. Volkorenbrood is dus volwaardiger.
Bruinbrood is gebakken van ofwel een mengsel van volkorenmeel met wit meel,
of van meel dat slechts half uitgezeefd is. Dit heet "gebuild" meel.

Plantaardige oliën worden geperst uit zaden (zonnebloem, distel, sesam, lijnzaad, tarwekiem, palmpit, kokosnoot, cacaoboon) of vruchten (olijf, avocado).

In de wortels (peen, biet, ui, knoflook, raap, aardappel), 
stengels (koolrabi, rabarber, bleekselderij), 
laderen (sla, spinazie, prei, kool), 
bloemen (broccoli, bloemkool) en 
vruchten (tomaat, appel, komkommer, citrus) 
zitten de meeste vitamines, mineralen, water en andere stoffen (natuurlijke geur-, kleur- en smaakstoffen).  

Er zijn ook dierlijke koolhydraten, vetten, eiwitten en vitamines, en dat zijn dus “omgebouwde” plantaardige voedingsstoffen!
In zuivelproducten (melk, boter kaas) en eieren zitten allerlei  vitamines, eiwitten en vetten. Vooral magere, zure melkproducten en eieren bevatten veel waardevolle stoffen.

In de tabel hieronder staat de (niet zo nauwkeurige) samenstelling (in procenten) van enkele 
veel voorkomende voedingsmiddelen en de aanwezigheid van de belangrijkste vitamines en 
van mineralen.
Hoewel de vitamines en mineralen van levensbelang zijn, komen ze in zulke kleine hoeveelheden voor, dat ze in de tabel niet in procenten aangegeven kunnen worden.  

KOOLHYDRATEN
In de tabel is te zien dat suiker een heel eenzijdig voedingsmiddel is: alleen maar koolhydraten en daarvan alleen nog maar de suikers. Brood bevat ook veel koolhydraten, maar dat zijn vooral vezels en zetmeel en verder zitten in volkorenbrood ook van allerlei andere stoffen. Volkorenbrood is dus veel volwaardiger dan suiker. In groente en fruit zit weliswaar heel veel water, maar verder zijn ze heel volwaardig. Eigenlijk zou je van groente en fruit samen 
per dag minstens 500 gram moeten eten!

VETTEN
Plantaardige olie bevat veel waardevolle (“onverzadigde”) vetten die ons lichaam nodig heeft, evenals vette vis. De meeste dierlijke vetten daarentegen zijn voor ons lichaam niet zo gezond (“verzadigde vetten”), die kun je beter zo veel mogelijk vermijden.

EIWITTEN
De beste soorten eiwit vinden we zowel in plantaardige als in dierlijke producten: magere, 
zure melkproducten (magere yoghurt, karnemelk), af en toe een ei en eventueel 
af en toe een beetje mager vlees zijn goede eiwitbronnen.

Maar als je volle granen (ook seitan) met peulvruchten (ook tofu/tempeh) combineert 
op een dag krijg je ook de goede eiwitten binnen.

Noten en zaden zijn eveneens volwaardige voedingsmiddelen als aanvulling op je dieet.

GEZONDE VOEDING

In de “schijf van vier” is te zien welke soorten voedingsmiddelen je per dag in welke verhouding het beste kunt eten.

Het meest: volkoren graanproducten (KOOLHYDRATEN) 
en verse groenten+fruit (VITAMINES EN MINERALEN).
Wat minder: plantaardige oliën, boter (met mate!), noten en zaden (VETTEN), evenals peulvruchten, tofu/tempeh, seitan, magere zure melkproducten, kaas (met mate!), eieren, mager vlees (met mate!) 
en (liefst vette) vis (EIWITTEN).

Als je dan ook nog gevarieerd eet, dus elke dag verschillende voedingsmiddelen uit alle vier de compartimenten van de schijf, dan krijg je van alle voedingsstoffen voldoende binnen.  

Enkele sprookjes: 
                              "je moet veel melk drinken om aan voldoende calcium (kalk) te komen"
       Onzin: in andere voedingsmiddelen zit veel meer calcium en bovendien moet kalk 
       samen met andere mineralen (magnesium) worden opgenomen om in het lichaam 
       zijn werk te kunnen doen. 
       En magnesium zit juist niet in melk! Wel in andere voedingsmiddelen.

•                      ”je hebt vlees nodig voor je eiwitten en je B-vitamines”
  Niet waar: bij een gevarieerd menu van volwaardige voedingsmiddelen is vlees overbodig. Sterker nog: vlees belast de spijsvertering en vet vlees en rood vlees 
  |vormen een gezondheidsrisico!     

•                      “margarine is beter voor mijn gezondheid dan roomboter”
  Echt niet: hoewel de betere (duurdere) margarines plantaardige oliën bevatten, is de vetsamenstelling ongunstig voor de lichamelijke gezondheid, terwijl roomboter een evenwichtige vetsamenstelling heeft. Wel is het zo dat dierlijke vetten meer milieuvervuiling bevatten dan plantaardige.
• 
                      ”magere vis (b.v. kabeljauw en forel) is gezonder dan vette vis (bv. Zalm, haring, makreel)”
  In tegendeel: vette vis bevat voor ons lichaam bijzonder belangrijke vetsoorten. 
  Helaas is door de milieuvervuiling de kans aanwezig dat het vet in de vissen is verontreinigd. De combinatie: vangstplaats en vissoort spelen hierbij een rol.
  Zowel vette als magere vis bevat voor ons lichaam uitstekende eiwitten.

Tips voor een gezonde voeding:

• Eet biologische producten. Gangbare producten zijn vaak met opzet zodanig gemanipuleerd dat ze goedkoop en massaal aangeleverd kunnen worden en snel 
  kunnen worden verkocht. Dat gaat ten koste van de voedingswaarde en de kwaliteit. 
  Bovendien is bij de productie vaak schade aangericht aan plant, dier, mens en milieu.

Biologische producten uit Nederland zijn te herkennen aan het EKO keurmerk. Biologische producten uit het buitenland hebben een keurmerk van de controle instantie van dat land

• Eet gevarieerd. Gebruik gedurende de dag verschillende voedingsmiddelen uit alle 
  vakjes van de schijf van vier en niet alle dagen hetzelfde menu.
• Eet producten die zo volwaardig mogelijk zijn, dus b.v. volkorenmeel producten  in 
  plaats van witmeel- producten en bruine rijst i.p.v. witte rijst; (biologische!)aardappels kun je met schil en al bereiden, ook als je er puree van maakt.
  Neem schoon water en vruchtensappen nemen i.p.v. frisdranken. 
  Gebruik oersuiker/honing/moutstropen/appeldiksap/agavestroop in plaats van suiker en zoetjes.
  Eet producten die zo min mogelijk bewerkt zijn, dus zelf gekookte/gebakken aardappels i.p.v. patat uit de snackbar; verse producten i.p.v. kant-en-klaarmaaltijden.
• Wees matig met vet, gebruik voor stoven, bakken en braden bij voorkeur olijfolie.
• Eet zoveel verse groente en fruit op een dag als je maar kunt: 500 gram groente en meer dan twee stuks fruit is volgens de laatste inzichten een goed streven.
• Eet af en toe vette vis, met name (biologische!!)zalm, makreel en haring.
• Als je strikt vegetarisch eet, neem dan af en toe eens een ei voor de vitamine B12 en foliumzuur.
• Geniet van je voeding: liever met plezier en zonder schuldgevoel “zondigen” dan 
  vol stress en dogmatiek altijd een spartaans dieet moeten volgen!
• Wees bewust wat voedsel is en wat het voor jou betekent…

Het bovenstaande verhaal is grotendeels gebaseerd op de westers wetenschappelijke benadering van de natuur.
Er zijn ook andere manieren waarop je naar voedsel kan kijken en ermee bezig zijn.

Hierover komt meer in het vervolg.

Naar deel 4